Back

ⓘ ਤੀਸਤਾ ਸੇਤਲਵਾੜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਐਂਡ ਪੀਸ ਦੀ ਸੈਕਟਰੀ ਹੈ, ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿਖੇ ਫਿਰਕੂ ..




ਤੀਸਤਾ ਸੇਤਲਵਾੜ
                                     

ⓘ ਤੀਸਤਾ ਸੇਤਲਵਾੜ

ਤੀਸਤਾ ਸੇਤਲਵਾੜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ "ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਐਂਡ ਪੀਸ" ਦੀ ਸੈਕਟਰੀ ਹੈ, ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿਖੇ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਨਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਸੀ.ਜੇ.ਪੀ. ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਹਿ-ਪਟੀਸ਼ਨਰ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ, ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਅਤੇ ਬਾਹਠ ਹੋਰ ਰਾਜਨੇਤਾ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜਿਹੜੀ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ/ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੰਗਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਸ਼ਨ ਟਰਾਇਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਾਇਆ ਕੋਡਨਾਨੀ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਬਜਰੰਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਕਬੂਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮਾਇਆ ਕੋਡਨਾਨੀ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

                                     

1. ਜੀਵਨੀ

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿਧ ਵਕੀਲ ਅਤੁੱਲ ਸੇਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਮਾਂ ਸੀਤਾ ਸੇਤਲਵਾੜ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਐਮ. ਸੀ. ਸੇਤਲਵਾੜ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਸੀ। ਤੀਸਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਾਵੇਦ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧੀ ਤਮਾਰਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜਿਬਰਾਨ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।

                                     

2. ਕੈਰੀਅਰ

ਮਾਰਚ, 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੌਰਾਨ, ਤੀਸਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ" ਆਲ ਦ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟਸ ਮੈਨ” ਖਰੀਦ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।" ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਲਜ ਗਈ, ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1983 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ "ਦ ਡੇਲੀ" ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ "ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ" ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਬਿਜ਼ਨਸ ਇੰਡੀਆ" ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੁਰਸ਼ ਉਦੋਂ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਭਿਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਦੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ।

ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਤਲਵਾੜ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ "ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਕਮਬੈਟ" ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਿਯਮਤ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜਾਵੇਦ ਆਨੰਦ ਸੇਤਲਵਾੜ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਨਿਜ਼ਮ ਕਮਬੈਟ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤੋੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਸ ਲਈ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੰਚ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਾਪੀ ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਡਿਜੀਟਲ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੇਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਫਾਦਰ ਸੇਡਰਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਅਨਿਲ ਧਾਰਕਰ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਲੀਸਕ ਪਦਮਸੀ, ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ, ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਬੋਸ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਨ.ਜੀ.ਓ. "ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਐਂਡ ਪੀਸ" ਸੀ.ਜੇ.ਪੀ. ਦੀ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਐਨ.ਜੀ.ਓ. ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ-ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਥਿਤ ਗੁੰਝਲਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2004 ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ "ਬੈਸਟ ਬੇਕਰੀ ਕੇਸ" ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 21 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਾਲ 2013 ਤੱਕ ਸੀ.ਪੀ.ਜੇ. ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਸਾਰੇ ਕੇਸ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ ਟਰਾਇਲ ਕੋਰਟ, ਸਟੇਟ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਤੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਬਚਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਮਾਇਆ ਕੋਡਨਾਨੀ ਨੂੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਹੈ।

ਤੀਸਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਗੁਜਰਾਤ: ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਏ ਟਰੈਜਡੀ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ "ਵੈਨ ਗਾਰਡੀਅਨਜ਼ ਬਿਟਰੇ: ਦ ਰੋਲ ਆਫ਼ ਦ ਪੁਲਿਸ" ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਦੁਖਾਂਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਧਾਰਥ ਵਾਰਾਦਾਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਨਗੁਇਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।

                                     

3. ਸਰਗਰਮੀ

  • She is one of the founders of the Women in the Media Committee. The group seeks to bring together working women journalists to raise job-related concerns and awareness of gender-sensitivity in writing and reporting on issues concerning women.
  • Teesta heads the Mumbai-based NGO Citizens for Justice and Peace CJP.
  • She is one of the founding members of Journalists Against Communalism.
  • Teesta is General Secretary of Peoples Union for Human Rights PUHR.
  • Teesta, with her husband Javed Anand is the co-founder and co-editor of the magazine Communalism Combat which fosters communal harmony by attacking entities propounding communal violence.
  • Teestas husband Javed Anand runs Sabrang Communications which fights for human rights. Teesta is the official spokesperson of this organisation.
  • Teesta testified at the United States Commission on International Religious Freedom on 10 June 2002 against the BJP-led Gujarat governments role in the post-Godhra communal violence.
  • Apart from the journalistic tasks Teesta Setalvad leads the project "Khoj: Education for A pluralistic India".
  • Member of the Pakistan India Peoples Forum for Peace and Democracy.
  • Teesta is a staunch feminist and campaigns for rights and privileges of Dalits, Muslims and women.
  • In 1997, Teesta started work on a project, Khoj Quest, which aims to rewrite sections of Indian school History and Social Studies textbooks to remove "anti-minority prejudices".


                                     

4. ਸਨਮਾਨ

  • Human Rights Award of the Dalit Liberation Education Trust in 2000.
  • Matoshree Bhimabai Ambedkar Award 2007
  • The 2003 Nuremberg International Human Rights Award
  • Maharana Mewar Foundations Hakim Khan Sur Award jointly with Javed Anand in 1999.
  • Chameli Devi Jain Award for Outstanding Women Mediaperson 1993.
  • Honorary Doctorate from University of British Columbia 2020
  • PUCL Journalism for Human Rights Award 1993.
  • The 2006 Nani A Palkhivala Award, given by a trust run by the Tata Group.
  • Padma Shri in 2007, awarded for Public Affairs in Maharashtra by the Government of India
  • 2004 M.A. Thomas National Human Rights Award from the Vigil India Movement.
  • Pax Christi International Peace Award jointly with Australian artist Eddie Kneebone, given by the Evangelical group "Pax Christi."
  • 2009 FIMA Excellence Award – given by Federation of Indian Muslim Associations in Kuwait
  • 2004 Defender of Democracy award jointly with Helen Clark, given by Parliamentarians for Global Action
  • The 2002 Rajiv Gandhi National Sadbhavana Award jointly with Harsh Mander given by the Congress party annually to people promoting national goodwill.